Archiwum

Posts Tagged ‘Pinnacle’

Spór japońsko-chiński o wyspy Senkaku/Diaoyu

2010-01-30 Komentarze wyłączone


1. Uwarunkowania geograficzne sporu


Wyspy określane w języku japońskim Senkaku albo Senkaku-Shoto nazywane są w języku chińskim Diaoyu/Diaoyutai, a na Tajwanie określane jako Diaoyutai Lieyu. W tekstach naukowych i publicystycznych są one określane zarówno wersją chińską jak i japońską, albo tylko jedną z nich. Funkcjonuje również nazwa „Pinnacle Islands”, stosowana np. przez dr Linusa Hagstroema ze Szwedzkiego Instytutu Stosunków Międzynarodowych1.


Senkaku/Diaoyu to grupa pięciu małych, niezamieszkanych wysepek pochodzenia wulkanicznego i trzech skał, o łącznej powierzchni 7 km², położonych na Morzu Wschodniochińskim pomiędzy 25°58′ a 25°41’45" szerokości geograficznej północnej, oraz między 123°27’45" a 124°41’30" długości geograficznej wschodniej. Leżą one w odległości 170 km na północny wschód od Tajwanu, 170 km na północ od wysp Ishigaki oraz 410 km na zachód od Okinawy. Geograficznie należą one części azjatyckiego szelfu kontynentalnego przylegającego do wyspy Tajwan, natomiast od japońskich wysp Ryukyu są oddzielone rowem oceanicznym2.


Wyspy zaliczane do grupy Senkaku Diaoyu znane są pod japońskimi nazwami Kubashima/Kobisho, Taishojima/Akao-sho, Uotsuri Shima, Kita Koshima, Minami Koshima. Odpowiadające im nazwy w języku chińskim to kolejno: Huang Weiyu, Chiweiyu, Daioyi Dao, Bei Xiaodao i Nan Xiaodao. Skały noszą nazwy odpowiednio w języku japońskim: Okino Kitaiwa, Okino Manamiiwa i Tobise, a w języku chińskim: Dabeixiao Dao, Danan Xiaodao i Feilai Dao.3


Największa z nich, Uotsuri Shima ma ponad 3 km długości i ok. 1,5 km długości. Jej powierzchnia to 4,319 km². Znajduje się na niej najwyższe wzniesienie w całym archipelagu – 383 m n.p.m. Powierzchnia wyspy jest skalista, pokryta skąpą roślinnością. Brak na niej źródeł wody pitnej.4 Druga pod względem wielkości jest Kubashima: 1,08 km². Jej najwyższy punkt wznosi się 129 m n.p.m. Rozmiary pozostałych wysepek są nieznaczne5.


W 1969 r. został opublikowany raport Komisji Ekonomicznej OZN d/s Azji i Dalekiego Wschodu, poprzedzony wieloletnimi badaniami geologicznymi dna morza, z którego wynikało, że na Morzu Wschodniochińskim znajdują się bogate zasoby ropy naftowej. Ich zasięg określono na ok. 518 tys. km², a grubość na 1500-2500 km6, przy czym największe ich zasoby znajdują się w okolicach wysp Senkaku – wstępne analizy wskazywały na możliwość pozyskania ok. 50 tys. baryłek ropy z km².7 Wyspy, które do tej pory miały znaczenie marginalne, zyskały w tym momencie duże znaczenie strategiczne i stały się przedmiotem sporu chińsko-japońskiego.






2. Historia wysp Senkaku/Diaoyu do 1971 r.


Najstarszym dokumentem w których wspomniane są wyspy Senkaku/Diaoyu jest opis wyprawy żeglarza chińskiego Shun Feng Hsiang Sunga z 1403 r. Mapy chińskie z tego okresu zaliczają te wyspy do łańcucha Ryukyu. Wyspy te były uważane z punktu widzenia administracyjnego za część Tajwanu i wykorzystywane były przez rybaków chińskich jako schronienie podczas sztormów.8 Były też wykorzystywane jako punkt orientacyjny w nawigacji morskiej. Potwierdza to opis wyprawy morskiej wysłannika cesarza chińskiego, Chen Kana, na Ryukyu „Notatki z misji imperialnej na Ryukyu” z 1532 r. Dokument zawiera nazwy mijanych wysp po opuszczeniu wód Tajwanu: Diaoyutai, Huang Weiyu, Chiweiyu. Następną napotkaną wyspą była Kume. Towarzyszy temu zapis : „Należy ona do Ryukyu
.9 Wynika z tego jasno, że wyspy Diaoyu nie były uważane za część Ryukyu, co nie oznacza automatycznie, że były uznawane za część Chin. Należy pamiętać, że wyspy te były niezamieszkane, nie przedstawiały więc wielkiej wartości gospodarczej. W innym miejscu dokument zawiera zapis: “Widzimy czarny ocean pod nami. Przewodnik mówi, że po przepłynięciu tych czarnych wód, opuścimy terytorium Chin. W tej części podróży możemy zobaczyć grupę wysp, których nie możemy ujrzeć w powrotnej podróży”.10 Jeśli ten fragment odnosi się do wysp Diaoyu, co jest dosyć prawdopodobne, można stąd wywnioskować, że nie były one uważane za część Chin, lecz raczej za terytorium niczyje, niemniej jednak prof. Kiyoshi Inoue wyciąga z analizy całego dokumentu wnioski, że były one terytorium Chińskim, co więcej, uważa, że ponieważ pierwszy wysłannik cesarski na Ryukyu został wysłany w 1372 r., a wyruszył tą samą trasą co Chen Kan, oznacza to że najprawdopodobniej już wtedy wyspy były odkryte.11 Są to jednak daleko idące hipotezy wyciągane z analizy tekstu, który nie jest przecież oficjalnym urzędowym dokumentem, ale opisem wyprawy morskiej.


Pod rządami dynastii Qing Tajwan został ostatecznie podbity i włączony do Chin „wraz z okolicznymi wyspami”12. Wyspy te jednak nadal nie były wykorzystywane gospodarczo. Za rządów cesarzowej Cixi wyspy Diaoyu miały być przekazane jednemu z mandarynów „celem zbierania ziół”, brak jednak wiarygodnych dowodów na potwierdzenie tego zdarzenia.13


Wkrótce jednak wyspy te znalazły się w strefie działania Japonii. Już w 1590 r. gen. Hidoyoshi podbił królestwo Ryukyu i ustanowił stan kolonialnej zależności od Japonii, władcy Ryukyu nadal uznawali się jednak za wasali cesarza Chin. Stan zależności od Japonii został zniesiony na kilka lat po klęsce marynarki japońskiej w bitwie z chińską flotą w 1598 r.14, później jednak został przywrócony i trwał aż do drugiej połowy XIX w., kiedy w latach 1872-1879 rząd japoński włączył siłą królestwo Ryukyu do Japonii pod nazwą Prefektury Okinawy. Spowodowało to zdecydowany protest Chin. Rozpoczęły się negocjacje chińsko-japońskie w sprawie ewentualnego podziału Ryukyu, jednak nie przyniosły one rezultatu, zaś wybuch wojny chińsko-japońskiej uczynił aneksję Ryukyu faktem dokonanym15. Przejęcie przez Japonię w 1874 r. siłą łańcucha wysp Ryukyu nie objęło jednak wysp Diaoyu.16


Zajęcie Ryukyu rozszerzyło strefę działania japońskich przedsiębiorców. W 1884 obywatel Japonii, Tatsushiro Koga odkrył, że wyspę Diaoyu Dao zamieszkuje ogromna ilość albatrosów, których pióra miały wartość handlową, rozpoczął więc ich pozyskiwanie. W 1894 r., miesiąc po wybuchu wojny japońsko-chińskiej, złożył w prefekturze Okinawy podanie o wydzierżawieniu mu wyspy Diaoyu Dao. Jego podanie zostało odrzucone, ponieważ „nie było jasne, czy wyspy te należą do cesarstwa Japonii”17. Tatsushiro Koga odwołał się od tej decyzji do ministra spraw wewnętrznych oraz ministra rolnictwa i handlu, jednak jego podanie zostało ponownie odrzucone, ponieważ status wyspy Diaoyu Dao był „niepewny”18. Według japońskich źródeł trwały jednocześnie badania nad stwierdzeniem, czy wyspy te nie należą przypadkiem do Chin. Zakończyły się one stwierdzeniem, że wyspy te stanowią terra nullius, mogą więc bez przeszkód zostać włączone do Japonii, co nastąpiło decyzją rządu Japonii 14 stycznia 1895 r. 17 kwietnia tego samego roku został podpisany traktat z Shimonoseki, na mocy którego Chiny zmuszone zostały przekazać Japonii Tajwan, Półwysep Liaotuński oraz Peskadory19, nie ma w tym traktacie jednak wzmianki o wyspach Diaoyu, z czego wynikałoby, że zostały one zajęte niezależnie od toczącej się wojny chińsko-japońskiej.


Tatsushiro Koga otrzymał zgodę na dzierżawę we wrześniu 1896 r. Cztery lata później, z 1900 r. Tsune Kuroiwa nadał wyspom Diaoyu i znajdującym się pomiędzy nimi rafom japońską nazwę „Senkaku”. Od są one nazywane w japońskich dokumentach wyspami Senkaku, nadano też poszczególnym wyspom japońskie nazwy, wcześniej posługiwano się nazwami chińskimi.20


Podczas II Wojny Światowej Wielka Trójka zadecydowała na spotkaniu w Kairze w 1943 r., a następnie podczas konferencji w Poczdamie 1945 r., że Japonia musi zwrócić wszystkie terytoria zagarnięte podczas „ery imperialistycznej”. Te porozumienia zostały potwierdzone w artykule 2 traktatu pokojowego z San Francisco z 1951 r.21 Traktat nie wymienia jednak z nazwy wysp Diaoyu/Senkaku, kwestią sporną jest więc, czy jego zapisy odnoszą się także po nich. Wyspy te na mocy artykułu 3 traktatu znajdowały się wraz z wyspami Ryukyu pod administracją USA, zostały przekazane Japonii na mocy porozumienia z roku 1971





3. Chińskie roszczenia do wysp Diaoyu/Senkaku


Chińskie roszczenia do wysp Diaoyu/Senkaku opierają się na argumentach historycznych. Zarówno Chińska Republika Ludowa, jak i Republika Chińska na Tajwanie twierdzą, że wyspy te były uważane za część Chin przed 1895 r. Wyspy te znajdowały się w chińskiej strefie działania od roku 1372, od kiedy Chiny rozpoczęły wysyłanie misji imperialnych na Ryukyu celem uznania nowego władcy. Do 1866 r. miały miejsce 24 takie misje. Wyspy znane jako Diaoyu służyły jako punkty nawigacyjne, miały być również wykorzystywane jako schronienie przez chińskich rybaków oraz jako część systemu obrony wybrzeży Chin przed japońskimi piratami i przemytnikami. Cesarz chiński w 1856 r. utworzył siły operacyjne, które miały zlikwidować napaści piratów japońskich. Z faktu tego wynika jednak, że wyspy Diaoyu były w większym stopniu w sferze działania piratów japońskich niż wojsk chińskich. Cesarzowa Cixi miała również przekazać w 1893 r. 3 wyspy jednemu z mandarynów, który chciał zorganizować na nich zbiór ziół, brak jednak przekonujących dowodów na to, że działalność ta była prowadzona.22


Według chińskiego stanowiska włączenie wysp Diaoyu do Japonii w 1895 r. miało ścisły związek z działaniami wojennymi, a ich zabór sankcjonował traktat pokojowy z Shimonoseki z kwietnia 1895 r. Takiej interpretacji broni prof. Kiyoshi Inoue, interpretując odmowę wydzierżawienia jednej z wysp przedsiębiorcy Tatsushiro Koga w 1894 r. jako dowód, że wyspy te były uważane za część Chin. Prof. Inoue interpretuje stwierdzenie, że status wysp jest „niepewny” w ten sposób, że ich status mógł być „niepewny” tylko wtedy, gdyby uważano, że należą one do Chin, inaczej nic nie stałoby na przeszkodzie, aby je inkorporować do Japonii. Słowo „niepewny” mogłoby oznaczać plany odebrania tych wysp Chinom, co zostało uczynione w następnym roku. Ponieważ wyspy zostały odebrane Chinom na mocy traktatu z Shimonoseki, odnoszą się więc do nich postanowienia konferencji w Kairze i Poczdamie oraz Traktatu z San Francisco. Wyspy te więc w sposób nie budzący wątpliwości stanowią chińskie terytorium. Nie powinno się też stosować do nich nazwy „Senkaku”, nie ma ona bowiem charakteru historycznego, gdyż została nadana wyspom dopiero w 1900 r.23


Chiny twierdzą, że wyspy Diaoyu/Senkaku zawsze były uważane za podlegające administracji Tajwanu. Republika Chińska na Tajwanie powołuje się dodatkowo na orzeczenie sądu w Tokio z 1944 r., które stwierdza, że wyspy powinny podlegać jurysdykcji prefektury w Taipei, a nie prefektury Okinawy.24


Geograficznie wyspy leżą na części szelfu kontynentalnego Taiwanu, od Japonii są zaś oddzielone rowem oceanicznym, jednak według postanowień Konwencji o Prawie Morza z Montago Bay z 1982 r. z praw do szelfu kontynentalnego nie wynikają automatycznie prawa do wysp na nim się znajdujących.


25 lutego 1992 roku została przyjęta podczas 24. posiedzenia Stałego Komitetu Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych VII Kadencji Chińskiej Republiki Ludowej „Ustawa Chińskiej Republiki Ludowej o morzu terytorialnym i strefie przyległej”. Na mocy art. 2 tej ustawy wyspy Diaoyu są częścią terytorium lądowego Chińskiej Republiki Ludowej. Wyspy Diaoyu/Senkaku są więc traktowane jako integralna część terytorium ChRL, bez adnotacji, że są one przedmiotem sporu. Należy jednak pamiętać, że podobnie w tej ustawie potraktowane są m.in. wyspy Spratly i Paracele, których status również budzi wątpliwość.25 Ustawę tę należy więc interpretować raczej jako próbę stosowania metody faktów dokonanych, niż wyraz przeświadczenia władz ChRL, że wyspy te bezspornie przynależą do Chin.





4. Japońskie roszczenia do wysp Senkaku/Diaoyu


Japońskie roszczenia do wysp określanych jako Senkaku opierają się na stwierdzeniu, że przed 1895 r. wyspy te stanowiły terra nullius. Decyzja z 14 stycznia 1895 r. o ich inkorporacji nie miała więc związku z toczącymi się działaniami wojennymi. Odmowa wydzierżawienia wysp ze względu na ich „niepewny” status miała związek z przeprowadzanymi badaniami mającymi ustalić, czy wyspy te nie są częścią Chin. W ich wyniku stwierdzono, że wyspy te są „niezamieszkałe i nie ma śladów kontroli chińskiej nad nimi”26. Twierdzenie, iż zostały one przejęte na podstawie traktatu pokojowego z Shimonoseki nie znajduje potwierdzenia w tekście traktatu, ponieważ traktat nie nawiązuje do nich w żadnym języku.27 Nie są też one wymienione w Traktacie z San Francisco, ani w Deklaracji Poczdamskiej czy Kairskiej. Rząd Chin uczestniczył w konferencji w Kairze, miał więc pełną możliwość podniesienia kwestii tych wysp, czego nie uczynił.


Argumenty chińskie dotyczące historycznej przynależności tych wysp do Chin są odrzucane przez wielu japońskich autorów jako „nie spełniające standardów wymaganych przez prawo międzynarodowe w tym czasie”28. Nawet jeśli te roszczenia miałyby spełniać te standardy, faktem jest, że rząd Kuomintangu (Guomintang) mimo uczestnictwa na konferencji w Kairze w 1943 r., na której zdecydowano o konieczności zwrotu przez Japonię terytoriów zabranych Chinom, nie wysunął kwestii tych wysp. Nie są one bowiem wymienione w tekście deklaracji, a nie ulega wątpliwości, że ich dopisanie nie stanowiłoby żadnego problemu, gdyby tylko przedstawiciel Chin tego zażądał. Potwierdza to argument japoński, że wyspy te nie były zaliczane przez Chiny do terytoriów zabranych przez Japonię w wyniku imperialistycznej polityki. Taką interpretację potwierdzają de facto Stany Zjednoczone, mimo iż oficjalnie nie zajmują stanowiska w sporze. Wyspy Senkaku były bowiem wraz z Okinawą administrowane przez USA na mocy artykułu 3 Traktatu z San Francisco. W 1969 r. zostało zawarte porozumienie między USA a Japonią, na mocy którego terytoria te miały zostać zwrócone Japonii. 9 kwietnia 1971 r. Departament Stanu potwierdził ich zwrot Japonii29, co nastąpiło na mocy „Porozumienia pomiędzy Japonią a Stanami Zjednoczonymi Ameryki dotyczącego Wysp Ryukyu i Daito” z 17 czerwca 1971 r.30 Porozumienie weszło w życie 15 V 1972 r. Siły zbrojne Stanów Zjednoczonych nadal przeprowadzają w rejonie wysp Senkaku manewry wojskowe31.


Ani Republika Chińska na Tajwanie, ani Chińska Republika Ludowa nie zgłosiły sprzeciwu wobec tej sytuacji aż do czasu odkrycia zasobów ropy naftowej w 1969 r. Republika Chińska na Tajwanie pierwsza zgłosiła roszczenia do tych wysp 17 czerwca 1971r. 30 grudnia 1971 r. to samo uczyniła Chińska Republika Ludowa.32. Jest to o tyle znamienne, że jeszcze na mapach opublikowanych w Pekinie w 1966 r. nie ma wzmianki o wyspach Senkaku/Diaoyu, wynika też z nich, że wody o geograficznych koordynatach tych wysp leżą poza chińskimi wodami terytorialnymi.33 Wprawdzie znaczenie wysp Senkaku/Diaoyu było do czasu odkrycia w ich pobliżu zasobów ropy naftowej marginalne, co może wyjaśniać brak zainteresowania ich „odzyskaniem” przez Chiny, niemniej jednak z punktu widzenia prawa argumentowego jest to ważny argument podtrzymujący stanowisko japońskie, że Chiny nawet jeśli były w posiadaniu tych wysp przed rokiem 1895, to poprzez swoją bierną postawę zrzekły się praw do nich na rzecz Japonii.





5. Historia konfliktu po roku 1971


Już we wrześniu 1970 r. dziennikarze tajwańscy umieścili na wyspach flagę Republiki Chińskiej na Tajwanie oraz usypali z kamieni napis na cześć jej prezydenta Czang Kai-Szeka (Jiang Jieshi)34. Od tego momentu okręty marynarki japońskiej wielokrotnie usuwały chińskich rybaków z obszaru archipelagu. Do zaognienia sytuacji doszło w 1978 r., gdy prawicowa organizacja Nihon Seinensha (Federacja Młodzieży Japońskiej) zbudowała na największej wyspie latarnię morską, a następnie wywiesiła na niej japońską flagę. Wywołało to falę protestów organizacji chińskich na całym świecie. W tym samym roku, 8 kwietnia, doszło do znacznie poważniejszego incydentu. Na wody terytorialne wokół wysp Senkaku wpłynęła flotylla rybacka licząca ok. 200 jednostek. Według źródeł japońskich na łodziach znajdowały się karabiny maszynowe, a załogi były uzbrojone.35 Strona chińska zapewniała, że była to tylko pomyłka, najprawdopodobniej incydent był jednak zamierzony i miał na celu zbadanie siły reakcji strony japońskiej. W październiku 1978 r. sytuacja została załagodzona podpisaniem chińsko-japońskiego Traktatu o Pokoju i Przyjaźni.36 Obie strony zobowiązały się w nim do pokojowego rozstrzygnięcia sporu, jednak jego ostateczne rozstrzygnięcie odłożono na bliżej nieokreśloną przyszłość. Deng Xiaoping powiedział, że „Nasze pokolenie okazało się niedostatecznie mądre, aby znaleźć rozwiązanie tego problemu, pozostawmy go więc naszym następcom”37. Japonia próbowała zinterpretować tą wypowiedź jako uznanie przez ChRL jej faktycznej kontroli nad wyspami, podczas gdy było to tylko okresowe zamrożenie status quo.38 Wkrótce po podpisaniu traktatu Japonia wzmocniła siły patrolujące wody wokół wysp i wybudowała tam lądowisko dla helikopterów.39 Spór ponownie został zaogniony pod koniec lat 80-tych i na początku 90-tych. W 1988 r. ta sama organizacja Nihon Seinensha zbudowała ponownie latarnię morską na Uotsuri-jima40, zaś we wrześniu 1990 r. rząd Japonii wydał jej oficjalną zgodę na renowację latarni zbudowanej w 1978 r. Spowodowało to falę protestów, zaś mer tajwańskiego miasta Kaohsiung zorganizował wyprawę dwóch łodzi rybackich, które miały wylądować na wyspach z pochodnią olimpijską. W lipcu 1996 r. Nihon Seinensha zorganizowała kolejną ekspedycję, która zbudowała kolejną latarnię morską, tym razem na wyspie Kita Kojima. 5-metrowa, zasilana energią słoneczną latarnia została wkrótce zniszczona przez tajfun, ale grupa odbudowała ją już we wrześniu tego samego roku.41


W lutym 1992 r. została przyjęta ustawa o morzu terytorialnym ChRL, która uznawała wyspy Senkaku/Diaoyu za część terytorium ChRL. W czerwcu 1996 r. Japonia ustanowiła 200-milową strefę wyłączności ekonomicznej wobec wysp. Spowodowało to nasilenie działalności chińskich grup, które próbowały wylądować na wyspach. Do tragedii doszło 26 września 1996 r. Polityk z Hong Kongu, David Chan, utonął tego dnia gdy próbował dopłynąć do wyspy Uotsuri Shima po tym jak japońska straż wybrzeża zatrzymała jego statek.42 7 października 1996 r. grupa chińskich demonstrantów umieściła na wyspach flagi Republiki Chińskiej i ChRL, które niedługo potem zostały usunięte przez Japończyków43.


Do poważniejszego incydentu doszło w marcu 2004 roku. 24 marca siedmiu obywateli ChRL wylądowało na wyspach z zamiarem przebywania tam przez 3 dni. Zostali oni aresztowani przez japońską straż wybrzeża, co spotkało się ze stanowczym protestem Chińskiej Republiki Ludowej. Władze Japonii zrezygnowały więc z planu osądzenia sprawców za nielegalne przekroczenie granicy i deportowała ich do ChRL.44 Wcześniej, w styczniu 2004 r. japońska straż przybrzeżna ostrzelała dwie łodzie rybackie, udaremniając ich załogom lądowanie na wyspach.


W sierpniu 2003 r., po odrzuceniu przez Japonię chińskiej propozycji wspólnej eksploatacji zasobów ropy naftowej i gazu ziemnego wokół wysp Spratly, rząd chiński podpisał serię kontraktów z krajowymi i zagranicznymi kompaniami naftowymi, w tym z Royal Dutch/Stell i amerykańskim Unocal. Rząd japoński zażądał od rządu chińskiego szczegółowych współrzędnych geograficznych planowanych wierceń, uważając że działania te mogą naruszyć jej Wyłączną Strefę Ekonomiczną. Strona chińska odmówiła udzielenia tych informacji. 7 lipca 2004 r. Japonia wysłała statki rozpoznawcze na wody przybrzeżne wysp Diaoyu, celem poczynienia przygotowań do rozpoczęcia wydobycia gazu ziemnego. Następnego dnia wiceminister spraw zagranicznych ChRL Wang Yi złożył na ręce ambasadora Japonii w Pekinie oficjalny protest45. 9 października 2004 władze ChRL zaproponowały rozpoczęcie rozmów bilateralnych z Japonią celem rozgraniczenia stref ekonomicznych na Morzu Wschodniochińskim46. 26 października 2004 r. miało miejsce spotkanie Dyrektora Generalnego Biura ds. Azji i Oceanii Ministerstwa Spraw Zagranicznych Japonii Mitowi Yabunaki i przewodniczącego Agencji ds. Surowców Naturalnych i Energetyki Nobuyori Kodairy z dyrektorem generalnym Departamentu Spraw Azjatyckich Ministerstwa Spraw Zagranicznych ChRL Cui Tiankai, na którym poruszone kwestię demarkacji Wyłącznej Strefy Ekonomicznej. Strona chińska obstawała przy wytyczeniu tej linii od końca kontynentalnego szelfu, na co nie chciała się zgodzić strona japońska. Rozmowy zakończyły się fiaskiem.47 W opublikowanych w grudniu 2004 r. Wytycznych Narodowego Programu Obrony (National Defense Program Outline) Japonia uznała Chiny za potencjalne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Wyspy Senkaku zostały zidentyfikowane jako potencjalna przyczyna konfliktu.48


Na początku lutego po raz kolejny pojawił się problem latarni morskiej zbudowanej przez organizację Nihon Seinensha. Japonia przejęła nad nią kontrolę, co zostało uznane za poważną prowokację przez ChRL. 15 lutego miała miejsce manifestacja przed ambasadą japońską w Pekinie, skierowana przeciwko „japońskiemu imperializmowi”.49 Przeciwko posunięciu Japonii zaprotestował także rząd Tajwanu.50


Zarówno gospodarka ChRL jak i Japonii jest uzależniona od zewnętrznych dostaw surowców energetycznych, zasoby ropy naftowej w pobliżu wysp Senkaku/Diaoyu mają więc wielkie znaczenie. Jednocześnie gospodarki obu państw czerpią wiele korzyści ze wzajemnych stosunków gospodarczych. W 2003 r. obrót handlowy między oboma państwami wynosił ok. 120 mld. dolarów. Jest to ważny czynnik zmniejszający ryzyko otwartego konfliktu japońsko-chińskiego.


Chociaż Stany Zjednoczone nie zabierają oficjalnie stanowiska w konflikcie, są one związane Traktatem Bezpieczeństwa Wzajemnego z Japonią z 1960 r. Odnosi się on do wszystkich terytoriów administrowanych przez Japonię, a więc także do wysp Senkaku. Ambasador USA w Japonii Thomas S. Foley stwierdził jednak w kwietniu 1989 r., że nie sądzi, aby wyspy Senkaku/Diaoyu miały stać się przedmiotem militarnego konfliktu, i w związku z tym nie ma sensu rozważać skutków ewentualnego zastosowania warunków traktatu51. Mimo ostatniego zaostrzenia sytuacji użycie siły zbrojnej przez którąś ze stron konfliktu jest mało prawdopodobne, niemniej jednak nierozwiązany konflikt o wyspy Senkaku/Diaoyu będzie rzucał cień na stosunki chińsko-japońskie. Ciągle aktualne jest stwierdzenie Deng Xiaopinga, iż współczesne pokolenie okazało się zbyt mało mądre, by spór ten rozwiązać52.


BIBLIOGRAFIA


Jan Rowiński, “Problem wysp Senkaku (Tiaoyi Lietao) w stosunkach chińsko-japońskich”, Warszawa 1982



Jan Rowiński, „Spory graniczne i konflikty terytorialne w Azji Wschodniej o progu XXI wieku”, w: red. K. Gawlikowski, „Azja Wschodnia na przełomie XX i XXI wieku. Stosunki międzynarodowe i gospodarcze”, Warszawa 2004



Linus Hagström, “Quiet Power: Japan’s China Policy in regard to the Pinnacle Islands”, http://www.sgir.org/conference2004/papers/Hagstrom%20-%20Quiet%20power.pdf


Kiyoshi Inoue, „Japanese Militarism & Diaoyutai (Senkaku) Istaln – A Japanese Historian’s View”, http://skycitygallery.com/japan/diaohist.html



Andrzej Halimarski, „Spór o Tajwan”, Warszawa 1986



„Ustawa Chińskiej Republiki Ludowej o morzu terytorialnym i strefie przyległej”, (w:) Edward Haliżak, „Spór o archipelagi na Morzu Południowochińskim – znaczenie dla międzynarodowego prawa morza i bezpieczeństwa w regionie”, (w: ) E. Haliżak, R. Kuźniar (red.), „Prawo, instytucje i polityka w procesie globalizacji.
Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Januszowi Simonidesowi”, Warszawa 2003, s. 194-197




The Ministry of Foreign Affairs of Japan, “The Basic View on the Sovereignty over the Senkaku Islands”, http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/senkaku/senkaku.html


Daniel Dzurek, „The Senkaku/Diaoyu Islands Dispute”, http://www-ibru.dur.ac.uk/docs/senkaku.html



Cheng-China Huang, „Diaoyu Islands Dispute”, http://www.american.edu/ted/ice/diaoyu.htm




„Senkaku Islands”, Wikipedia, http://en.wikipedia.org/wiki/Senkaku_Islands


Senkaku/Diaoyutai Islands”, GlobalSecurity.org, http://www.globalsecurity.org/military/world/war/senkaku.htm



“Senkaku Islands – disputed between Japan & China”, http://www.japan-101.com/geography/senkaku_islands.htm



”Senkaku/Diaoyu Island Dispute Threatens Amiability of Sino-Japanese Relations”, http://www.pinr.com/report.php?ac=view_printable&report_id=165&language_id=1




Akahata ,„Questions Related to the Senkaku Islands and Perspectives for Their Resolution”, http://www.jcp.or.jp/english/e-senkaku.html



Kosuke Takahashi, “
Gas and oil rivalry in the East China Sea”, http://www.atimes.com/atimes/Japan/FG27Dh03.html




John C.K. Daly, „Energy concerns and China’s unresolved territorial disputes”, http://www.asianresearch.org/articles/2437.html


Chietigj Bajpaee, „China fuels energy cold war”, http://www.atimes.com/atimes/China/GC02Ad07.html


„Tajwan protests Tiaoyutai takeover”, http://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2005/02/11/2003222783

Ludwik Bazylow, ”Historia powszechna 1789-1918”, Warszawa 1986




1 Linus Hagström, “Quiet Power: Japan’s China Policy in regard to the Pinnacle Islands”, http://www.sgir.org/conference2004/papers/Hagstrom%20-%20Quiet%20power.pdf, s. 2


2 „Senkaku Islands”, Wikipedia, http://en.wikipedia.org/wiki/Senkaku_Islands


3 Daniel Dzurek, „The Senkaku/Diaoyu Islands Dispute”, http://www-ibru.dur.ac.uk/docs/senkaku.html oraz

J. Rowiński, „Spory graniczne i konflikty terytorialne w Azji Wschodniej o progu XXI wieku”, w: red.
K. Gawlikowski, „Azja Wschodnia na przełomie XX i XXI wieku. Stosunki międzynarodowe i gospodarcze”, Warszawa 2004, s. 128-129


4 J. Rowiński, “Problem wysp Senkaku (Tiaoyi Lietao) w stosunkach chińsko-japońskich”, Warszawa 1982, s. 6


5 „Senkaku Islands”, Wikipedia


6 J. Rowiński, “Problem…”, s. 12


7 Ibidem, s. 6


8 Cheng-China Huang, „Diaoyu Islands Dispute”, http://www.american.edu/ted/ice/diaoyu.htm


9 Kiyoshi Inoue, „Japanese Militarism & Diaoyutai (Senkaku) Istaln – A Japanese Historian’s View”, http://skycitygallery.com/japan/diaohist.html


10 "When crossing the sea, we can saw black [ocean] current underneath. The guide said, after passing this black current, they will leave the boundary of China. At this stage, we can see a series of islands that cannot be seen in the return trip.", tłum. własne, cyt. za: http://www.japan-101.com/geography/senkaku_islands.htm


11 Kiyoshi Inoue, „Japanese…”


12 Podbój Tajwanu rozpoczął się pod koniec XIII w. za panowania cesarza Shi Zu, por. A. Halimarski, „Spór o Tajwan”, Warszawa 1986


13“Senkaku Islands – disputed between Japan & China”,
http://www.japan-101.com/geography/senkaku_islands.htm


14 J. Rowiński, „Problem…”, s.10


15 Kiyoshi Inoue, „Japanese…”



17 Kiyoshi Inoue, „Japanese…”


18 ibidem


19 Ludwik Bazylow, ”Historia powszechna 1789-1918”, Warszawa 1986, s. 810


20 Kiyoshi Inoue, „Japanese…”


21 Linus Hagström, “Quiet Power…”, s. 11


22 ibidem, s. 9-10


23 Kiyoshi Inoue, „Japanese…”



25 „Ustawa Chińskiej Republiki Ludowej o morzu terytorialnym i strefie przyległej”, za: Edward Haliżak, „Spór o archipelagi na Morzu Południowochińskim – znaczenie dla międzynarodowego prawa morza i bezpieczeństwa w regionie”, (w: ) E. Haliżak, R. Kuźniar (red.), „Prawo, instytucje i polityka w procesie globalizacji. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Januszowi Simonidesowi”, Warszawa 2003, s. 194-197


26 za: The Ministry of Foreign Affairs of Japan, “The Basic View on the Sovereignty over the Senkaku Islands”, http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/senkaku/senkaku.html


27 Linus Hagström, “Quiet Power…”, s. 11


28 ibidem, s. 10


29 Senkaku/Diaoyutai Islands”, GlobalSecurity.org, http://www.globalsecurity.org/military/world/war/senkaku.htm



31 Akahata ,„Questions Related to the Senkaku Islands and Perspectives for Their Resolution”, http://www.jcp.or.jp/english/e-senkaku.html



33 Akahata, “Questions…”


34 J. Rowiński, “Problem…”, s. 14


35 J. Rowiński, „Problem…”, s. 30



37 J. Rowiński, „Spory graniczne…”, s. 130, za: „Mainichi Daily News” 26 X 1978


38 Ibidem


39 J. Rowiński, „Problem…”, s. 35






44 ”Senkaku/Diaoyu Island Dispute Threatens Amiability of Sino-Japanese Relations”, http://www.pinr.com/report.php?ac=view_printable&report_id=165&language_id=1


45 Kosuke Takahashi, “Gas and oil rivalry in the East China Sea”, http://www.atimes.com/atimes/Japan/FG27Dh03.html



47 John C.K. Daly, „Energy concerns and China’s unresolved territorial disputes”, http://www.asianresearch.org/articles/2437.html


48 Chietigj Bajpaee, „China fuels energy cold war”, http://www.atimes.com/atimes/China/GC02Ad07.html




51 ibidem


52 Wypowiedź cytowana na str. 8


12