Strona główna > cybernetyka > Piramida informacyjna w ujęciu cybernetycznym

Piramida informacyjna w ujęciu cybernetycznym

2011-07-10

Cybernetyka jest nauką o sterowaniu, a sterowanie jest procesem przepływu informacji. Dlatego też pojęcie informacji jest kluczowe dla zrozumienia zagadnień cybernetyki. Działanie systemu autonomicznego jest bowiem procesem nieustannego rejestracji, przetwarzania i przechowywania informacji.

Jak wygląda struktura informacji przechowywanej przez system? Jakie są rodzaje informacji? W klasycznej definicji Shannona miarą ilości informacji jest wielkość niepewności, która została usunięta w wyniku jej otrzymania. Im większa nieprzewidywalność pomiaru, tym więcej informacji on dostarcza. W takim ujęciu jednak brak przypisania informacji jej istotności, czyli przydatności dla systemu, który ją przetwarza. A w oczywisty sposób różne informacje mają dla poszczególnych systemów różne znaczenie. Na przykład informacje dotyczące obyczajów godowych ślimaków dla przeciętnego człowieka mają trzeciorzędne znaczenie, ale dla hodowcy tych ślimaków są kluczowe dla zapewnienia ciągłości hodowli, a tym samym zdobycia środków do życia.

Z prakseologicznego punktu widzenia całokształt informacji rejestrowanych, przetwarzanych i przechowywanych – czyli jego infosferę – można przedstawić w postaci piramidy. U jej podstawy znajdują się dane, kolejne szczeble stanowią fakty, następnie wiedza, a na samym szczycie znajduje się mądrość. Pokrótce przedstawię poszczególne poziomi piramidy informacyjnej.

Na samym dole znajdują się dane, czyli wszelkie informacje, jakie mogą zostać zarejestrowane przez system. Jest to całokształt informacji, jaka jest rejestrowana przez odbiorniki systemu autonomicznego, czyli rejestratory. Jest to ogromna ilość informacji. Każdy obraz, jaki dociera do oka, każdy dźwięk odebrany przez ucho, każdy dotyk, zapach stanowi dane zasilające system. Dla typowego systemu autonomicznego nie jest wykonalne ani praktyczne przetwarzanie wszystkich danych, jakie do niego docierają. Większość z nich jest odrzucana przez filtry informacyjne, wstępnie odsiewający tzw. szum informacyjny, czyli informacje dla systemu nieprzydatne i utrudniające przetwarzanie pozostałych, potencjalnie przydatnych informacji.

Tylko część danych, które przejdą przez filtry zostanie zarejestrowana, czyli zapamiętana przez system. Stanowią one fakty. To wyższy szczebel organizacji informacji. System może odwoływać się do zarejestrowanych faktów, aby zwiększyć efektywność swojego działania w przyszłości. Same fakty są jednak dosyć słabo zorganizowane i ich przydatność dla systemu autonomicznego jest ograniczona. Faktem jest na przykład kolor mijanego budynku, godzina odjazdu autobusu, daty, imiona itp. Fakty muszą być interpretowane, aby stały się przydatne, np zapamiętany kolor budynku pozwala określić własne położenie, godzina odjazdu autobusu dotrzeć na wyznaczone miejsce na cza.

Fakty, w miarę przetwarzania ich przez system stają się wiedzą. Wiedzę tworzą fakty wzbogacone o powiązania między nimi. Elementy i sieć powiązań między nimi to system, stąd też wiedza jest wynikiem procesu systematyzacji faktów. W miarę procesu uczenia się historii suche daty i fakty historyczne stają się dla uczącego się wiedzą historyczną, gdy jest on w stanie z łatwością znajdować powiązania pomiędzy poszczególnymi elementami. Kolory i kształty budynków stają się wiedzą dla człowieka, który stworzy w swoim umyśle mapę miasta i będzie w stanie się w nim sprawnie orientować. System wiedzy jest łatwo wzbogacać o nowe fakty. Dla człowieka mającego bogatą wiedzę historyczną zapamiętanie kolejnych faktów jest coraz łatwiejsze, ponieważ natychmiast znajduje on dla nich w swojej strukturze wiedzy powiązania czasowe, przestrzenne i przyczynowo-skutkowe z innymi faktami. Zapamiętanie faktów nie mających powiązań ze stanem wiedzy jest znacznie trudniejsze, o czym przekonał się każdy, kto np zaczynał się uczyć nowego języka spoza znanych mu grup językowych.

Wiedza nie jest jednak najwyższym stopniem organizacji informacji. Zapewne każdy z nas będąc w szkole zadawał sobie pytanie Po co mam się tego uczyć? Pytanie o cel zdobywania danej wiedzy jest jak najbardziej zasadny. Wiedza jest bowiem przydatna tylko wtedy, jeśli system autonomiczny jest w stanie ją wykorzystać, aby realizować swoje cele. Tą umiejętność nazywamy mądrością. Jest to zarazem najbardziej obiektywne kryterium efektywności przetwarzania informacji przez system. Posiadanie przez system mądrości, bądź jego brak (czyli głupotę) można łatwo sprawdzić poprzez obserwację. System mądry to taki system, który zbiera informacje, rejestruje je w postaci faktów, buduje z nich system wiedzy i wykorzystuje go, by efektywnie funkcjonować w danym środowisku. System głupi to taki system, który tej umiejętności jest pozbawiony. Cytat z Forresta Gumpa Głupi ten, kto głupio robi stanowi świetną ilustrację tego pojęcia.

Advertisements
%d blogerów lubi to: