Strona główna > historia najnowsza > Spór o wyspy na Morzu Południowochińskim w świetle prawa międzynarodowego

Spór o wyspy na Morzu Południowochińskim w świetle prawa międzynarodowego

2010-01-31

1. Geograficzne uwarunkowania konfliktu


Spory terytorialne na Morzu Południowochińskim o statusie międzynarodowym, których stroną są Chiny dotyczą trzech kwestii. Są to roszczenia terytorialne do archipelagu Spratly, wysp Paracelskich oraz spór o podział wód Zatoki Tonkijskiej1. Chińska Republika Ludowa wysuwa także roszczenia do archipelagów Pratas i Macclesfield Bank, ale ponieważ drugą stroną sporu jest Republika Chińska na Tajwanie, która nie stanowi podmiotu prawa międzynarodowego, spory te nie mają statusu sporu międzynarodowego2.


Morze Południowochińskie ma powierzchnię 2,24 mln km². Jest to obszar o ogromnym znaczeniu strategicznym. Przebiegają tu kluczowe linie transportu morskiego, które łączą Azję Wschodnią i Północno-Wschodnią z Oceanem Indyjskim i Bliskim Wschodem. Przechodzi przez nie około 15% światowego handlu. Rocznie przepływa tędy ponad 41 tys. statków handlowych, czyli dwa razy więcej niż w przypadku Kanału Sueskiego3. Na Morzu Południowochińskim znajduje się ponad 200 opisanych wysp i raf, z czego ponad połowa należy do archipelagu Spratly.4


Wyspy Paracelskie (Xisha Islands) leżą w północno-zachodniej części akwenu, ok. 200 km na południe od Hajnanu i 350 km na wschód od wietnamskiego portu Da Hang5. Składają się z dwóch grup wysp. Amphitrite tworzą wyspy Lincolna, Woody i Rocky, 5 mniejszych wysp oraz podwodne rafy koralowe. Grupa Crescent to 7 wysepek, z których najważniejsze to Tryton oraz Pattle (częściowo zamieszkana)6. Linia brzegowa wynosi 526 km7.


Wyspy Spratly (Nansha, Wyspy Koralowe) to archipelag w którego skład wchodzi 22 większych wysp oraz ponad 400 wysepek i atoli położonych 1500 km na południe od ChRL i 330 km na południowy zachód od linii brzegowej Wietnamu8 (w literaturze panuje znaczna rozbieżność odnośnie ich dokładnej liczby, niektóre źródła szacują ich liczbę na ok. 100, jeszcze inne na ok. 200). Są one rozproszone na powierzchni ponad 410 tys. km². Ich łączna powierzchnia wynosi niespełna 5 km², linia brzegowa 926 km9. W większości nie nadają się nawet do tymczasowego zamieszkania i nie spełniają definicji wyspy wg Konwencji o Prawie Morza10, ponieważ nie pozostają ponad powierzchnią w czasie przypływu. Najwyższy punkt na wyspie Southwest Cay znajduje się na wysokości zaledwie 4 m nad poziomem morza11. Artykuł 121 punkt 3 stwierdza, że „skały które nie nadają się do zamieszkania lub samodzielnego podtrzymania działalności ekonomicznej nie mogą generować strefy wyłączności ekonomicznej i strefy szelfu kontynentalnego”12. Wątpliwości budzi fakt, czy choćby największe z wysp archipelagu nadają się do zamieszkania bądź są w stanie samodzielnie podtrzymać działalność ekonomiczną bez ciągłego dopływu środków z metropolii13. Jest to szczególnie istotne w świetle tendencji Chin do zgłoszenia roszczeń do wytyczenia strefy wyłączności ekonomicznej od tych wysp, co jednak jak na razie nie ma miejsca.


MacClesfield Bank (Zhongsha) to grupa podwodnych raf i mielizn, znajdujących się na północ od wysp Spratly i na południowy wschód od wysp Paracelskich14.


Wyspy Pratas (Dongsha, East Sand Islands) to grupa wysepek znajdujących się na środku Morza Południowochińskiego, z których najważniejsze to Pratas, North Vereker Bank i South Vereker Bank15.




2. Strategiczne znaczenie wysp na Morzu Południowochińskim


W ujęciu historycznym próby rozciągnięcia suwerenności na archipelagi Spratly i Paracele jest współczesnym fenomenem16. Były one wykorzystywane w ograniczonym zakresie przez rybaków, na co wskazują znalezione tam dowody materialne, w 1834 r. cesarz Wietnamu rozkazał wybudować tam pagodę17. Możliwości wykorzystania tych wysp do kontroli szlaków żeglugowych ze względu na rozmiar terytorium, na jakim są rozmieszczone, i bardzo małą powierzchnię samych wysp były mocno ograniczone. Jeszcze w czasach współczesnych efektywna kontrola tego obszaru jest praktycznie niemozliwa. Stewart Johnson podsumował ten stan rzeczy stwierdzeniem, że do II Wojny Światowej wartość tych wysp można było sprowadzić do wartości zasobów nawozu guano, jaki znajdował się na ich powierzchni18.


Sytuacja ta uległa zmianie po II Wojnie Światowej. Istotny wpływ miał na to rozwój techniki wojskowej. Japonia wykorzystywała wyspy i rafy na tym akwenie jako bazy dla okrętów wojennych. O wiele większe znaczenie miał jednak rozwój prawa międzynarodowego, które zaczęło dawać coraz większe uprawnienia państwom nadbrzeżnym, stopniowo rozszerzając zasięg morza terytorialnego oraz suwerenności nad terytorium morskim przyległym do morza terytorialnego. Według Konwencji o Prawie Morza z Montano Bay z 1982 r. państwo przybrzeżne może wytyczyć strefę wyłączności ekonomicznej sięgającą aż 200 mil od wybrzeża. Rozciągnięcie suwerenności na wyspy znajdujące się na Morzu Południowochińskim dałoby możliwość kontroli szlaków handlowych łączących Azję Wschodnią i Północno-Wschodnią z Oceanem Indyjskim i Zatoką Perską. Przechodzi tamtędy 15% handlu światowego, w tym 27% handlu Chińskiej Republiki Ludowej i 39% całego handlu Japonii. Szczególne znaczenie mają te szlaki dla bezpieczeństwa energetycznego tych państw. Przechodzi przez nie aż 80% dostaw ropy naftowej dla Japonii, Republiki Korei i Republiki Chińskiej na Tajwanie19.


Niezwykle istotny w tym kontekście jest fakt, że Morze Południowochińskie jest bardzo bogate zarówno w zasoby żywe jak i nieożywione organiczne i nieorganiczne. Jednym z najważniejszych surowców występujących na jego obszarze jest ropa naftowa. Dopiero w drugiej połowie XX w. wydobycie ropy naftowej z zasobów podmorskich stało się technicznie możliwe i opłacalne. Począwszy od 1968 przeprowadzane były pod auspicjami OZN badania geologiczne dna morskiego. Zasoby ropy naftowej zostały odkryte w 1976 r. na Reed Bank, a wydobycie rozpoczęły Filipiny w 1979 r. Chiny rozpoczęły własne wiercenia niezależnie w roku 197120. Zasoby ropy naftowej do dziś nie są oszacowane z dokładnością choćby do rzędu wielkości. Chińskie raporty sugerują ich wielkość na 100-200 mld baryłek, badania amerykańskie z lat 90-tych sugerują poziom 28 mld baryłek. Obecnie udokumentowano zasoby o łącznych rozmiarach 7,7 mld baryłek21. Biorąc pod uwagę stale rosnące zapotrzebowanie na surowce energetyczne wśród państw regionu, kontrola nad tym terytorium ma bardzo istotne znaczenie dla ich bezpieczeństwa energetycznego.


Kolejnym ważnym surowcem, który występuje w znacznej ilości na Morzu Południowochińskim jest gaz ziemny. Jego łączne zasoby udokumentowane i nieudokumentowane wg. źródeł amerykańskich wynoszą 262 bln stóp sześciennych22.


Odnawialne zasoby żywe są jednym z podstawowych źródeł pożywienia dla ponad 500 mln ludzi mieszkających w tym regionie. Rocznie odławia się ok. 5 mln ton ryb (10% światowych połowów). Największy udział ma w nich Chińska Republika Ludowa – 3 mln ton23.




3. Roszczenia terytorialne Chińskiej Republiki Ludowej


Na początku warto zaznaczyć, że Chińska Republika Ludowa i Republika Chińska na Tajwanie zajmują w kwestii sporów na Morzu Południowochińskim podobne stanowisko. Oba podmioty uznają bowiem istnienie jednych Chin, które powinny zajmować swoje „historyczne” ziemie. Prawa Chin do wysp Spratly i Paracelskich uzasadniają argumentami historycznymi. Źródła archeologiczne wskazują, że chińscy rybacy i kupcy korzystali z tych wysp już za czasów dynastii Han ( 206 p.n.e – 220 A.D.), zarówno jako schronień w czasie sztormów jak i do sezonowego zamieszkania. W latach 1405-1433 cesarze z dynastii Ming wysłali na Morze Południowochińskie 7 ekspedycji24. W 1883 r. chińskie prawa do wysp zostały po raz pierwszy uznane przez mocarstwo europejskie – Niemcy zaprzestały przeprowadzania rozpoznania wysp po oficjalnym proteście chińskiego rządu25. ChRL nie uznaje nierównoprawnego traktatu z 6 lipca 1887 r. z Francją, który regulował podział wód Zatoki Tonkijskiej (Beibuwan) włączając 2/3 do francuskich Indochin. Odnośnie wysp Spratly, traktat ten przyznał je Chinom, ale zarówno Chiny jak i Wietnam uznały ten układ za nierównoprawny i w związku z tym nieaktualny i nie mający mocy prawnej26. Chińskie roszczenia wzmacnia fakt wydania pięciu licencji na eksploatację bogactw naturalnych wysp przez rząd prowincji Kwangtung w latach 1921-193227. Chiny nie uznają skutków traktatu z 1887 odnośnie Zatoki Tonkijskiej stwierdzając: „Obszary morskie nie były tu nigdy dzielone”28. ChRL opiera swoje roszczenia do wód Zatoki Tonkijskiej na Konwencji o Prawie Morza z Montano Bay, żądając wytyczenia 200-milowe (370 km) strefy ekonomicznej wokół wyspy Hajnan, mimo iż leży ona w odległości zaledwie 270 km od wybrzeża Wietnamu29. Oficjalnym stanowiskiem ChRL w kwestii sporów o te obszary jest „Ustawa Chińskiej Republiki Ludowej o morzu terytorialnym i strefie przyległej” „Ustawa Chińskiej Republiki Ludowej o morzu terytorialnym i strefie przyległej”30. Artykuł 2 stwierdza:


”(…) W skład terytorium lądowego Chińskiej Republiki Ludowej wchodzi stały ląd Chińskiej Republiki Ludowej, wyspy przybrzeżne, Tajwan wraz ze wszystkimi wyspami przynależnymi łącznie z wyspami Diaoyu, Penghu, Dongsha, Xisha, Zhongsha i Nansha, jak również inne wyspy przynależne do Chińskiej Republiki Ludowej (…)”


Z kolei artykuł 3 określa szerokość morza terytorialnego ChRL na 12 mil morskich, a w kwestii wyznaczania linii bazowych stwierdza:


„Metoda prostych linii bazowych polegająca na wyznaczaniu wszystkich linii prostych łączących sąsiadujące punkty bazowe będzie użyta przy wyznaczaniu linii bazowych morza terytorialnego Chińskiej Republiki Ludowej”


Zapisy tej ustawy nie wspominają w ogóle o istnieniu sporów międzynarodowych odnośnie wysp wymienionych w artykule 2. Jest to próba rozwiązania sporów metodą faktów dokonanych, poza tym daje ona uprawnienie podmiotom prawa wewnętrznego do podejmowania wobec tych wysp działań takich, jak gdyby ich przynależność do ChRL nie budziła wątpliwości. Zastrzeżenia budzą też postanowienia odnośnie wytyczania linii bazowych. Artykuł 7 punkt 4 Konwencji o Prawie Morza z 1982 r. stwierdza, że


„proste linie bazowe nie powinny być prowadzone od i ze wzniesień nie leżących stale nad poziomem morza, o ile nie zostały na nich wzniesione latarnie morskie lub podobne instalacje, lub z wyjątkiem przypadków kiedy wyznaczenie tych prostych linii bazowych uzyskało powszechne uznanie międzynarodowe”31


W przypadku wysp Spratly i Paraceli nie zachodzi ten drugi warunek. Aby pierwszy z nich został spełniony, Chiny dokonały fortyfikacji np. zatapianych w czasie przypływu raf Mischief i Johnsona, uzasadniając to celami naukowymi i interesem rybaków. Są to działania dążące do obejścia postanowień Konwencji o Prawie Morza, prowadzące do wzrostu napięć i podważające prestiż i praktyczne znaczenie Konwencji32.


Zastrzeżenia budzi też sam fakt zastosowania metody prostych linii bazowych wobec wysp położonych na morzu otwartym. Artykuł 47 punkt 1 daje prawo do stosowania tej metody wobec wysp i raf jedynie państwom archipelagowym, stosowanie ich przez państwo lądowe jest pewną nadinterpretacją postanowień konwencji, nawet jeśli nie jest sprzeczne z jej postanowieniami. Najpoważniejsze konsekwencje dla pozostałych państw wynikałyby z zastosowania tych postanowień wobec archipelagu Spratly, który jest najbardziej rozproszony. Oznaczałoby to włączenie do morza terytorialnego ChRL ogromnego obszaru Morza Południowochińskiego w jego przewężeniu, w bezpośrednim sąsiedztwie cieśniny Balabac, dając ChRL możliwość w razie konfliktu zbrojnego praktycznego zablokowania szlaków handlowych przebiegających przez ten akwen.


W 1996 r. władze ChRL posunęły się jeszcze dalej, publikując „Deklarację rządu Chińskiej Republiki Ludowej”, ogłaszając ustanowienie 200-milowej wyłącznej strefy ekonomicznej wokół Wysp Paracelskich. Jednak tak ekspansywne roszczenia nie znajdują uzasadnienia w Konwencji o Prawie Morza z 1982 r. Odnośnie Wysp Spratly, władze ChRL zadeklarowały, że określą swoje stanowisko później, co do tej pory nie nastąpiło33.




4. Roszczenia terytorialne Wietnamu


Wietnam tak samo jak ChRL zgłasza roszczenia do całego archipelagu Spratly i wysp Paracelskich powołując się na argumenty historyczne. W kwestii podziału wód Zatoki Tonkijskiej Wietnam domaga się respektowania konwencji chińsko-francuskiej o delimitacji granicy z 1887 r., która linię podziału przeprowadziła wzdłuż południka 108° 3´ E, blisko wyspy Hajnan, przyznając Wietnamowi 2/3 wód zatoki34.


Wietnam uważa wyspy Spratly i Paracele za integralną część swojego terytorium. Najstarsze dokumenty pochodzą z czasów panowania króla Le Thang Tonga (1460-1493). Wynika z nich, że Spratly i Paracele były traktowane jako część terytorium Wietnamu. Potwierdzają to raporty duńskich żeglarzy z lat 30-tych XVI w.35 W 1813 r. cesarz Wietnamu ogłosił publicznie panowanie nad Paracelami. W 1834 r. wybudowano tam buddyjską pagodę, co sprawiło, że w europejskich publikacjach uznano je za posiadłość Wietnamu36. Argumentacja ta posiada jednak istotną lukę, ponieważ brak w dokumentach wietnamskich z tego okresu precyzyjnego określenia geograficznego zakresu posiadania, brakuje nawet rozróżnienia Paraceli i wysp Spratly. Brak też dowodów na ciągłość administracji i wykorzystania gospodarczego37.


Francja, kolonizator Wietnamu, roszczenia do wysp Spratly i Paraceli zaczęła wysuwać w latach 30-tych XX w. Wyspy Spratly zostały objęte administracyjnie w posiadanie przez Francję w 1929 r. W 1930 r. zostały przejęte przez marynarkę wojenną, a w 1932 r. Francja oficjalnie ogłosiła aneksję 9 spośród wysp archipelagu, co spotkało się ze stanowczym protestem rządu Chin38. W lipcu 1933 r. Francja ogłosiła jednostronnie włączenie całego archipelagu Spratly do Indochin. W lipcu 1938 r. Francja zajęła Paracele, korzystając z uwikłania Chin w wojnę z Japonią. Niedługo potem, w marcu 1939 Francja utraciła oba archipelagi na rzecz Japonii, szykującej się do wojny na Pacyfiku. Na wyspie Itu Aba powstała baza łodzi podwodnych39. Po kapitulacji Japonia zrzekła się praw do wysp na Morzu Południowochińskim, co zostało potwierdzone w traktacie pokojowym z San Francisko z 1951 r. Rząd Kuomintangu uznał, że zrzeczenie to oznacza objęcie tych wysp w posiadanie przez swojego „historycznego właściciela”, czyli Chiny, nie uznając zapewnień stron traktatu, że wyspy te przysługują Wietnamowi. Po pierwsze, nie było to wyrażone expicite, a nawet Francja podważa prawa Wietnamu wynikające z przynależności wysp Spratly do Indochin francuskich, po drugie zaś wskutek sporu o prawowitość rządu delegacja Chin nie mogła w tej konferencji uczestniczyć i przedstawić swoich racji. W 1946 r. wojska Kuomintangu zajęły część Paraceli, skąd zostały wyparte w 1950 r. przez siły zbrojne Chińskiej Republiki Ludowej. W 1947 r. rząd Kuomintangu opublikował mapę, z której wynikało, że archipelag Spratly w całości należy do Chin, a większość Morza Południowochińskiego stanowi chińskie wody terytorialne. Jednocześnie wojska Kuomintangu zajęły wyspę Itu Aba, z której się następnie wycofały w r. 1948 r. Garnizon Republiki Chińskiej, już po ewakuacji z kontynentu na Tajwan, powrócił na Itu Aba w 1956 r. i pozostał tam do chwili obecnej, w zredukowanej sile z 600 do 110 żołnierzy40. Francja nie uznała tej argumentacji, na co powołuje się obecnie Wietnam uzasadniając swoje roszczenia. Delegacja Wietnamu uczestniczyła w konferencji pokojowej w San Francisko 1951 r., na której przedstawiła swoje stanowisko. W roku 1956 rząd Wietnamu Południowego oficjalnie przejął od Francji kontrolę nad częścią Paraceli, która nie znajdowała się pod kontrolą ChRL, oraz zajął wyspę Spratly. Problem w tym, że Francja utrzymuje, że przekazanie praw suwerennych dotyczyło jedynie Paraceli, a nie wysp Spratly41, argumentując, że wyspy Spratly nie zostały po prostu dołączone przez nią do terytorium Wietnamu42.




5. Roszczenia terytorialne Filipin


Podstawą roszczeń Filipin są postanowienia Konwencji o Prawie Morza z 1982 r. oraz zasada terra nullius imperia (obszar nie podlegający niczyjej władzy)43. Pierwsze roszczenia do części archipelagu Spratly Filipiny zgłosiły na forum ONZ w 1946 r. 15 maja 1956 r. obywatel Filipin Thomas Cloma proklamował powstaaie Wolnego Kraju (Kalayaan), który obejmowa 33 obiekty archipelagu, m.in. Pagasa, Itu Aba. W lipcu ogłosił on powstanie protektoratu, ze stolicą Pagasa. Działania te zostały uznane za farsę i wywołały gwałtowny protest ChRL, Republiki Chińskiej, Południowego Wietnamu, Francji, Wielkiej Brytanii i Holandii, które uznały je za akt agresji ze strony Filipin. Tajwan wysłał nawet ekspedycję „wyzwoleńczą”, której efektem jest trwała okupacja wyspy Itu Aba, która trwa do chwili obecnej. Tymczasem w 1956 r. Thomas Cloma udał się do Nowego Jorku by przetstawić swoje racje na forum ONZ. Siły filipińskie zostały wysłane na Kalayaan pod pretekstem zapewnienia ochrony jego mieszkańcom. W 1971 r. Filipiny wysłały notę dyplomatyczną w imieniu Clomy do rządu Republiki Chińskiej na Tajwanie, domagającą się stanowczo zaprzestania okupacji Itu Aba, bez rezultatów. W 1972 r. Kalayaan został oficjalnie inkorporowany przez Filipiny. Filipiny uzasadniają swoje roszczenia tym, że kiedy Japonia zrzekła się suwerenności nad tymi wyspami w 1951 r., stały się one ziemią niczyją, można więc argumentować, że Thomas Clona jako „odkrywca” wysp wchodzących w skład Kalayaan miał prawo je zająć. Pozostałe strony sporu odrzucają tę argumentację interpretując stosowne postanowienia Konwencji o Prawie Morza z 1982 r. jako dotyczące obszarów, które uprzednio były uważane za część morza otwartego, a nie stanowiły części terytorium innego państwa, nawet gdyby państwo to zrzekło się suwerenności nad nimi44. Powołują się na zapisy Konwencji o Prawie Morza z 1982 r. stwierdzając, że zajęte wyspy leżą wewnątrz ich linii podstawowych wytyczonych zgodnie z postanowieniami tej konwencji. Podważają też geograficzną przynależność tych wysp do archipelagu Spratly powołując się na definicję łańcucha wysp45. Argumenty te są nie pozbawione słuszności: wyspa Spratly leży w odległości 210 mil morskich od Pagasa, z kolei Pagasa leży w odległości zaledwie 34,5 mili od Paraceli, a nie ulega wątpliwości, że Pagasa nie należy do grupy wysp Paracelskich. Wątpliwe jest więc zaliczenie wysp Pagasa i Spratly do tego samego łańcucha. Artykuł 46 punkt b Konwencji o Prawie Morza z 1982 r. stanowi definicję archipelagu na potrzeby Konwencji:


„termin ‘archipelag’ oznacza grupę wysp, włączając części wysp, łączące je wody i inne naturalne obiekty, które są tak ściśle powiązane, że te wyspy, wody i inne naturalne obiekty tworzą nierozerwalną geograficzną, ekonomiczną i polityczną jedność, lub które są historycznie za takową uznawane”46


Ekonomiczna jedność wysp Spratly jest wielce wątpliwa, biorąc pod uwagę że nie istnieje handel pomiędzy poszczególnymi wyspami, a jedyną działalnością ekonomiczną jest zbieranie guano i rybołówstwo. Wyspy Spratly nie były również nigdy zjednoczone pod rządami jednego państwa, a przynajmniej brak wiarygodnych dokumentów historycznych jednoznacznie wskazujących na takie zjednoczenie. Pomimo tego są one jednak uważane za archipelag przez większość stron sporu47.




6. Roszczenia terytorialne Malezji, Brunei i Indonezji


Malezja zgłasza roszczenia do części archipelagu, która leży wewnątrz jej szelfu kontynentalnego i wyłącznej strefy ekonomicznej. Roszczenia te wysunęła po raz pierwszy publikując w grudniu 1979 r. Mapę wód terytorialnych i granic szelfu kontynentalnego. Południowa część archipelagu Spratly została uznana za część jej szelfu, co miało wynikać z konwencji genewskiej z 1958 r. Roszczenia zostały wzmocnione przez malezyjską Ustawę o szelfie kontynentalnym z 1966 r.48 Na podobnej podstawie Brunei zgłosiłaroszczenia do Louisa Reef po uzyskaniu niepodległości w 1984 r. 49 Jest kwestią sporną, czy roszczenia te znajdują uzasadnienie w Konwencji o Prawie Morza z 1982 r. czy też są jej nadinterpretacją. Wyłączna strefa ekonomiczna uprawnia bowiem do eksploatacji bogactw oraz budowy sztucznych instalacji, uprawnia też do wytyczenia stref ochronnych wokół takich instalacji. Nie rozciągają się na nią jednak prawa suwerenne, w szczególności jej wyznaczenie nie oznacza rozciągnięcia praw suwerennych do wysp znajdujących się na jej obszarze. To samo dotyczy szelfu kontynentalnego. Powoływać się więc można by przede wszystkim na bliskość geograficzną, sama jednak bliskość geograficzna nie wystarcza by uzasadnić prawa do wysp.


Indonezja nie jest stroną w sporze o wyspy Spratly i Paracelskie, ale roszczenia ChRL dotyczące wyłącznych stron ekonomicznych rozszerzają się na część indonezyjskiej wyłącznej strefy ekonomicznej, obejmując m.in. złoża gazu ziemnego Natuna50. W tym przypadku artykuł 74 Konwencji o Prawie Morza wzywa strony do rozwiązania sporu w oparciu o normy prawa międzynarodowego w rozumieniu artykułu 38 Statusu Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości.




7. Perspektywy rozwiązania sporu


Rozwiązanie sporu poważnie utrudnia zaangażowanie w spór Chińskiej Republiki Ludowej, która jest graczem znacznie silniejszym niż pozostałe strony sporu. ChRL wykorzystywała swoją przewagę, przez dłuższy czas konsekwentnie odmawiając dialogu wielostronnego na rzecz rozmów bilateralnych, co daje jej większe możliwości oddziaływania na oponentów. Mimo uczestnictwa od 1991 r. w warsztatach ASEAN, ChRL odmawiała uznania wspólnych spotkań jako wstępu do negocjacji. Dopiero od 1997 r. ma miejsce dialog wielostronny ASEAN-ChRL51. ChRL stosowała do tej pory politykę faktów dokonanych, fortyfikując kolejne wyspy, stawiając flagi, budując bazy rybackie, naukowe i latarnie morskie. Pozostałe strony również stosują tę politykę, ale nie tak ekspansywnie. Do poważnego konfliktu z Filipinami, wywołanego budową bazy naukowej, a następnie umocnień militarnych przez ChRL doszło w regionie Mischief Reef, które Filipiny uważają za swoją własność, w latach 1995-1999. Filipiny zgłosiły podczas szczytu ASEAN w Hanoi w 1998 r. projekt dokumentu o „Regułach postępowania”, zgodnie z którym strony konfliktu powinny rozwiązywać go środkami pokojowymi, w zgodzie z prawem międzynarodowym oraz utrzymać status quo, czyli nie stosować polityki faktów dokonanych. Powinien zostać wprowadzony całkowity zakaz budowy nowych instalacji wojskowych. ChRL zgodziła się na stosowanie „Reguł postępowania” tylko odnośnie Wysp Paracelskich. Podczas szczytu ChRL-ASEAN w listopadzie 2002 r. ChRL odmówiła jednak podpisania prawnie wiążącego dokumentu, odrzuciła też wietnamską propozycję zakazania budowy instalacji wojskowych. Przyjęta została jedynie ogólnikowa „Deklaracja postępowania” o woli rozwiązania sporu zgodnie z prawem międzynarodowym52.


Czynnikiem, który może ułatwić rozwiązanie sporu jest fakt, że wszystkie jego strony ratyfikowały Konwencję o Prawie Morza z Montago Bay z 1982 r. Wciąż jednak wiele zależy od dobrej woli stron sporu, Filipiny bowiem zastrzegły przy podpisywaniu Konwencji, że nie zmienią swojego stanowiska w sprawie obszaru Kalayaan, zaś ani ChRL, ani Wietnam nie zrzekły się po jej ratyfikowaniu swoich „praw historycznych”, mimo że żadne z tych państw nie może udokumentować nieprzerwanej kontroli administracyjnej nad tym obszarem, wymaganej w takim przypadku przez Konwencję53.


Część XV sekcja 1 konwencji zobowiązuje jednak strony sporu do jego rozwiązania metodami pokojowymi. W przypadku, gdyby to nie nastąpiło, możliwe jest zastosowanie sekcji 2, gdyby któraś ze stron sporu zgłosiła go do procedury obowiązkowego postępowania. Ani Wietnam, ani ChRL nie wyłączyły bowiem obowiązywania tej sekcji wobec siebie przy podpisywaniu Konwencji. Dalsze postępowanie regulowałby wtedy Aneks VII, wciąż jednak wymagane jest wspólne wyznaczenie arbitrów, możliwe byłoby więc praktyczne sparaliżowanie procedury przez pozostałe strony sporu54. Można jednak liczyć na rozpoczęcie negocjacji wielostronnych w perspektywie powstania Strefy Wolnego Handlu ASEAN-ChRL. Korzyści z rozwoju współpracy gospodarczej mogą bowiem przeważyć nad potencjalnymi korzyściami wynikającymi z nieprzejednanego forsowania własnego stanowiska.




BIBLIOGRAFIA




Leonard Łukaszuk, „Współczesne spory i konflikty międzynarodowe dotyczące obszarów morskich. Wybrane zagadnienia prawne i polityczne”, Gdynia 2004, s. 103




Edward Haliżak, „Spór o archipelagi na Morzu Południowochińskim – znaczenie dla międzynarodowego prawa morza i bezpieczeństwa w regionie”, (w: ) E. Haliżak, R. Kuźniar (red.), „Prawo, instytucje i polityka w procesie globalizacji. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Januszowi Simonidesowi”, Warszawa 2003




Leonard Łukaszuk, „Spory i konflikty o obszary morskie”,w: „Problemy społeczno-religijne świata na progu trzeciego tysiąclecia, Krynica Morska 2002




David Whiting, „The Spratly Islands Dispute and The Law of The Sea”, http://www.law.du.edu/ilj/online_issues_folder/whiting2.pdf




Robert E. Schuetz, „The Spratly Islands Dispute and Implications for U.S. National Security”, ADA308510.pdf




Michael Studeman, „Calculating China’s Advances In the South China Sea. Identifying the Triggers of Expansionism”, http://www.nwc.navy.mil/press/Review/1998/spring/art5-sp8.htm




Robert W. Burchardt, „Spratly Island Conflict”, http://handle.dtic.mil/100.2/ADA309026.pdf




Tong Hum Kang, „Vietnam and the Spratly Islands Dispute since 1992”, http://handle.dtic.mil/100.2/ADA380048, s. 15




J.T. Collins, „Slow Siege of the Spratly Islands: China’s Soutch China Sea Strategy”, http://handle.dtic.mil/100.2/ADA389080




Jason Hutchison, „The South China Sea: Confusion in Complexity”, http://www.politicsandgovernment.ilstu.edu/conference/confinalupl/Hutchison1.doc




Christopher C. Joyner, „ The Spratly Islands Dispute in the South China Sea: Problems, Policies, and Prospects for Diplomatic Accommodation”, http://www.stimson.org/japan/pdf/cbmapspratly.pdf




Larry W. Coker, „The Spratly Islands Dispute: Can ASEAN provide the framework for a solution?”, http://handle.dtic.mil/100.2/ADA308657.pdf




CIA – The Word Factbook”, http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/




The Free Dictionary”, “http://encyclopedia.thefreedictionary.com/






1 Leonard Łukaszuk, „Współczesne spory i konflikty międzynarodowe dotyczące obszarów morskich. Wybrane zagadnienia prawne i polityczne”, Gdynia 2004, s. 103


2 Edward Haliżak, „Spór o archipelagi na Morzu Południowochińskim – znaczenie dla międzynarodowego prawa morza i bezpieczeństwa w regionie”, (w: ) E. Haliżak, R. Kuźniar (red.), „Prawo, instytucje i polityka w procesie globalizacji. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Januszowi Simonidesowi”, Warszawa 2003, s. 175


3 Ibidem, s. 184


4 „The Free Dictionary”, “http://encyclopedia.thefreedictionary.com/Soutch%20China%20Sea.htm”


5 Edward Haliżak, „Spór…”, s. 175


6 Ibidem, s. 175-176



8 Robert E. Schuetz, „The Spratly Islands Dispute and Implications for U.S. National Security”, ADA308510.pdf, s. 1


9 „CIA – The Word Factbook – Spratly Islands”, http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/pg.html


10 “Article 121

REGIME OF ISLANDS

1. An island is a naturally formed area of land, surrounded by water, which

is above water at high tide.”, cyt. za: http://www.oceanlaw.net/texts/losctxt.txt


11 „CIA – The Word Factbook – Spratly Islands”


12 Tłumaczenie własne


13 David Whiting, „The Spratly Islands Dispute and The Law of The Sea”, http://www.law.du.edu/ilj/online_issues_folder/whiting2.pdf, s.905




16 Michael Studeman, „Calculating China’s Advances In the South China Sea. Identifying the Triggers of Expansionism”, http://www.nwc.navy.mil/press/Review/1998/spring/art5-sp8.htm


17 E. Haliżak, „Spór…”, s. 176-177


18 Michael Studeman, „Calculating…”


19 E. Haliżak, „Spór…”, s. 185


20 M. Studeman, „Calculating…”


21 E. Haliżak, „Spór…”, s. 186


22 „South China Region”, United States Energy Information Administration, za: E. Haliżak, “Spór o archipelagi…”, s. 187


23 E. Haliżak, „Spór…”, s. 187


24 Robert W. Burchardt, „Spratly Island Conflict”, http://handle.dtic.mil/100.2/ADA309026.pdf, s. 2


25 D. Whiting, „The Spratly…”, s. 900-901


26 E. Haliżak, „Spór…”, s.177-178


27 D. Whiting, „The Spratly…”, s. 900


28 L. Łukaszuk, „Współczesne spory…”, s.107


29 Ibidem, s. 107


30 „Ustawa Chińskiej Republiki Ludowej o morzu terytorialnym i strefie przyległej przyjęta podczas 24. spotkania Stałego Komitetu Siódmego Narodowego Kongresu Ludowego Chińskiej Republiki Ludowej dnia 25 lutego 1992 roku”, (w: ) E. Haliżak, R. Kuźniar (red.), „Prawo, instytucje i polityka w procesie globalizacji. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Januszowi Simonidesowi”, Warszawa 2003, s. 194-197


31 Tłumaczenie własne, na podst: http://www.oceanlaw.net/texts/losctxt.txt


32 L. Łukaszuk, „Spory i konflikty o obszary morskie”,w: „Problemy społeczno-religijne świata na progu trzeciego tysiąclecia, Krynica Morska 2002


33 E. Haliżak, „Spór…”, s. 181


34 L. Łukaszuk, „Współczesne spory…”, s. 107


35 Tong Hum Kang, „Vietnam and the Spratly Islands Dispute since 1992”, http://handle.dtic.mil/100.2/ADA380048, s. 15


36 E. Haliżak, „Spór…”, s. 177


37 Christopher C. Joyner, „ The Spratly Islands Dispute in the South China Sea: Problems, Policies, and Prospects for Diplomatic Accommodation”, http://www.stimson.org/japan/pdf/cbmapspratly.pdf, s. 61


38 D. Whiting, „The Spratly…”, s. 901


39 E. Haliżak, „Spór…”, s. 176-177


40 Christopher C. Joyner, „ The Spratly Islands Dispute in the South China Sea: Problems, Policies, and Prospects for Diplomatic Accommodation”, http://www.stimson.org/japan/pdf/cbmapspratly.pdf, s. 60


41 R. Burchardt, „Spratly…”,s. 3-6


42 Tong Hum Kang, „Vietnam…”, s. 16


43 L. Łukaszuk, „Spory i konflikty…”, s. 159


44 Ibidem, s. 159


45 „The Free Dictionary”, „Spratly Islands”, http://encyclopedia.thefreedictionary.com/Spratly%20Islands


46 Tłumaczenie własne


47 D. Whiting, “The Spratly…”, s. 906


48 L. Łukaszuk, “Współczesne…”, s. 115


49 J.T. Collins, „Slow Siege of the Spratly Islands: China’s Soutch China Sea Strategy”, http://handle.dtic.mil/100.2/ADA380048, s. 4


50 Jason Hutchison, „The South China Sea: Confusion in Complexity”, http://www.politicsandgovernment.ilstu.edu/conference/confinalupl/Hutchison1.doc


51 por. Christopher C. Joyner, „ The Spratly Islands Dispute in the South China Sea: Problems, Policies, and Prospects for Diplomatic Accommodation”, http://www.stimson.org/japan/pdf/cbmapspratly.pdf


52 E. Haliżak, „Spór…”, s. 190-191


53 L. Łukaszuk, „Spory i konflikty…”, s. 158-159


54 D. Whiting, „The Spratly…”, s. 909-910


12


Reklamy
%d blogerów lubi to: